Prof. Dr. Nilay ŞAHİN

MR TEMİZ AMA BENİM AĞRIM VAR: NEDEN?

Prof. Dr. Nilay Şahin

Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı

Yıllarca en çok gördüğüm hasta tablom: Elinde kalın bir dosyayla odaya giriyor. MR’lar, tomografiler, raporlar…Hepsi tertipli, hepsi “normal”. Daha oturmadan söylüyor: “Hocam, herkes bana bir şeyin yok diyor ama ben iyi değilim.” İşte modern tıbbın en zor cümlelerinden biri budur. Görüntüler temiz, peki ya ağrılar? Tıp, son yıllarda görüntüleme teknolojilerinde büyük bir ilerleme kaydetti.
MR’lar netleşti, cihazlar güçlendi, raporlar detaylandı. Ama bir sorun var: MR, insanın hayatını göstermez. MR’da eklem düzgündür ama hasta sabah yatağından kalkamaz. Disk fıtığı yoktur ama bel ağrısı vardır. Kaslar sağlam görünür ama kişi gün sonunda tükenmiştir. Ve hasta şu soruyu sorar: “Eğer her şey normalse, ben neden böyleyim?”

Ağrı sadece görünen bir şey değildir ve ağrı her zaman yırtık, fıtık ya da iltihap demek değildir. Sinir sistemi, bağ dokusu, kaslar ve beyin ağrıyı birlikte üretir. Bazen sorun, bir dokuda değil; algı ve yüklenmede yatar. Ama bu, hastaya anlatması en zor gerçektir.
Çünkü görünmeyen bir şey, çoğu zaman “inanılmaz” bulunur. MR temiz çıktığında sıkça söylenen bir cümle vardır: “Bir şey yok, psikolojiktir.” Bu cümle hastayı rahatlatmaz, aksine yaralar.
Çünkü hasta şunu duyar: “Sen uyduruyorsun.” Oysa gerçek bu kadar basit değildir. Ağrının sinir sistemiyle ilişkili olması, hayal olduğu anlamına gelmez. Ama biz bu ayrımı anlatamadığımızda, hasta kendini yalnız hisseder. Hastalar neden daha çok yorulduğunu söylüyor?

Son yıllarda polikliniklerde en sık duyulan şikâyetlerden biri:
“Eskisi gibi değilim.” İnsanlar daha çabuk yoruluyor, daha az dayanıyor, daha fazla ağrı hissediyor. Bunun nedeni yalnızca hastalıklar değil.

Hareketsizlik

Stres

Uykusuzluk

Sürekli alarm halinde bir sinir sistemi

MR bunların hiçbirini göstermez. Ama hayatı bozar. Tedavi sadece görüntüye göre yapılmaz. Gerçek tedavi, yalnızca MR’a bakarak planlanmaz. Muayene, hikâye, yaşam tarzı, beklenti…Hepsi birlikte değerlendirilir. Bazen hastaya verilecek en önemli şey yeni bir tetkik değil, doğru bir açıklamadır. “Bu ağrı neden var?” “Ne zaman geçer?”
“Ne yaparsam azalır, ne yaparsam artar?” Bu sorular cevap bulmadıkça, MR temiz olsa da hayat düzelmez.

İyi olmak ne demek? İyi olmak, sadece raporların normal olması değildir. İyi olmak;

Sabah daha rahat uyanabilmek

Gün içinde tükenmemek

Korkmadan hareket edebilmek

Ağrının hayatı yönetmemesi demektir

Ve bu hedef, bazen ilaçla, bazen egzersizle, bazen de doğru bilgilendirmeyle sağlanır. Tıp, yalnızca gördüğünü değil,
duyduğunu da ciddiye aldığında iyileştirir. Belki de artık şunu söylemenin zamanı gelmiştir: “Raporların güzel, ama gel senin hayatına bakalım.” Çünkü asıl mesele, oradadır.