Erhan YIRCALI

BALIKESİR'DE KENTSEL DÖNÜŞÜM

Balıkesir’de kentsel dönüşümün yavaş ilerlemesi tek bir nedene bağlı değil; planlama, ekonomi, mülkiyet yapısı ve yerel dinamiklerin birleştiği çok katmanlı bir sorun söz konusu.

1. Mülkiyet yapısının karmaşıklığı

Balıkesir’de özellikle eski mahallelerde hisseli tapular yaygın. Bir parselde çok sayıda hak sahibi bulunması, uzlaşma süreçlerini uzatıyor. Bir kişinin bile itirazı projeyi durdurabiliyor.

2. Ekonomik cazibenin sınırlı olması

Kentsel dönüşümün hızlı ilerlediği şehirlerde (örneğin İstanbul) yüksek rant beklentisi yatırımcıyı çeker. Balıkesir’de ise arsa değerleri ve satış fiyatları birçok bölgede maliyetleri karşılamakta zorlanıyor. Müteahhitler için risk yüksek, kâr marjı düşük.

3. Deprem riski algısının yeterince güçlü olmaması

Balıkesir, deprem kuşağında olmasına rağmen risk algısı toplumda sürekli canlı değil. Bu durum vatandaşın “aciliyet” duygusunu azaltıyor ve dönüşüm taleplerini zayıflatıyor.

4. Planlama ve bürokrasi süreçleri

İmar planı değişiklikleri, rezerv alan ilanları ve onay süreçleri zaman alıyor. Yerel yönetim ile merkezi idare arasındaki koordinasyon eksiklikleri de süreci yavaşlatabiliyor.

5. Altyapı ve ulaşım entegrasyonu eksikliği

Kentsel dönüşüm yalnızca bina yenilemek değil; otopark, yol, kanalizasyon, su ve ulaşım sistemleriyle birlikte ele alınmalı. Bu bütüncül yaklaşım sağlanamadığında projeler ya küçülüyor ya da gecikiyor.

6. Vatandaşın yerinden edilme kaygısı

Özellikle merkez mahallelerde yaşayanlar, dönüşüm sonrası aynı yerde yaşamaya devam edememe endişesi taşıyor. Kira artışları ve geçici taşınma süreçleri de ciddi bir engel.

7. Otopark ve yoğunluk problemi

Yeni projelerde otopark zorunluluğu maliyeti artırıyor. Aynı zamanda imar yoğunluğu artırılmadan dönüşüm yapılmak istenirse müteahhit için ekonomik denge bozuluyor.

Balıkesir’de kentsel dönüşümün yavaş ilerlemesi “isteksizlikten” değil, ekonomik gerçekler, mülkiyet sorunları ve planlama eksikliklerinin birleşiminden kaynaklanıyor.

Unutmak bazen bir konfordur. Ama bazı konular vardır ki, unutuldukça değil, ertelendikçe büyür. Kentsel dönüşüm de tam olarak böyle bir mesele.

Balıkesir’de sokaklar aynı, binalar aynı, risk aynı… Değişen tek şey zaman. Ve zaman, bu şehirde dönüşümün lehine değil, aleyhine işliyor.

 Herkes soruyor: Neden bu kadar yavaş?

Cevap aslında rahatsız edici derecede basit. Çünkü kimse elini taşın altına tam anlamıyla koymak istemiyor.

Bir yanda hisseli tapuların içinden çıkılmaz düğümü. Aynı binada onlarca hak sahibi, ama tek bir karara varamayan bir yapı. Herkes haklı, herkes temkinli, herkes beklemede. Bekledikçe de binalar yaşlanıyor.

Diğer yanda ekonomi… Balıkesir, rantın baş döndürdüğü şehirlerden değil. Müteahhit için risk büyük, kazanç sınırlı. Bu yüzden kimse gönüllü olarak zor bir işe talip olmuyor. Dönüşüm, ideal bir şehir hayalinden çok, matematik hesabına sıkışıyor.

Ama asıl mesele ne ekonomi ne de bürokrasi.

Asıl mesele, alışkanlık.

İnsanlar yıllardır yaşadıkları mahalleden kopmak istemiyor. Geçici taşınma, artan kiralar, belirsiz süreçler… Hepsi birer caydırıcı unsur. “Bir şey olmaz” düşüncesi ise en güçlü savunma mekanizması. Oysa bu coğrafyada “bir şey olmaz” demek, çoğu zaman gerçeği ertelemekten başka bir anlam taşımıyor.

Üstelik mesele sadece binalar da değil.

Bir şehri dönüştürmek; yolu, otoparkı, altyapıyı, ulaşımı birlikte düşünmek demek. Ama biz çoğu zaman sadece betonla ilgileniyoruz. Altındaki sistemi ihmal ederek, üstünü yenilemeye çalışıyoruz. Bu da dönüşümü değil, makyajı getiriyor.

Balıkesir bir deprem şehri. Bu bir ihtimal değil, bir gerçek. Buna rağmen dönüşümün hâlâ ağır aksak ilerlemesi, teknik bir sorun olmaktan çıkıp zihinsel bir meseleye dönüşmüş durumda.

Çünkü biz hâlâ dönüşümü bir zorunluluk olarak değil, bir seçenek olarak görüyoruz.

Oysa bazı gerçeklerin alternatifi yoktur.

Kentsel dönüşüm ya zamanında yapılır, ya da zaman bir gü